Cottessen

Cottessen

Zuidoostelijk van Epen ligt een van de mooiste landschappen van Nederland met het reservaat Cottessen [32 ha], bestaand uit een vakwerkboerderij met bijgebouwen en graslanden met hoogstamfruitbomen, bronweiden, hellingbos, singels en graften, gelegen op een helling tussen de Belgische grens en het Vijlenerbos. De Cottesserbeek vormt de zuidgrens en de Berversbergbeek de noordgrens. Direct daarnaast ligt het reservaat Bellet. Samen vormen deze terreinen een vrijwel compleet Limburgs landschap.

Bereikbaarheid en recreatiemogelijkheden

Buslijn 57 [Maastricht- Gulpen] stopt in Epen. Door de reservaten bij Cottessen loopt een grotendeels voor gemotoriseerd verkeer gesloten weg en enkele vrij toegankelijke wandelpaden. Wegens de grote natuurwaarden en betredingsgevoeligheid zijn de bronweiden niet toegankelijk. Boerderij en grond zijn vanwege de privacy van de bewoners  alleen incidenteel tijdens excursies te betreden. De omgeving van Cottessen is geschikt voor lange wandelingen. De vvv heeft er een groot aantal wandelroutes uitgezet, ook gecombineerd met het Belgische deel van het Geuldal.

Geschiedenis

Boerderij Cottessen nr. 3 is een van de fraaiste dwarshuisboerderijen in vakwerk die Limburg rijk is. De schuur dateert uit ongeveer 1736. In die tijd woonden de armste boeren in dergelijke kleine vakwerkboerderijen. In hoeve Cottessen nr. 3 woonden zelfs twee gezinnen. Juist de zuidoosthoek van Limburg was arm, waardoor daar nu nog veel vakwerkhuizen te vinden zijn. Niet alle vakwerkhuizen zijn echter nog in even goede staat. De schuur is tussen 1984 en 1986 gerestaureerd. Het woonhuis tussen 2002 en 2004. In 1974 kocht Het Limburgs Landschap de eerste 6 ha grond bij Cottessen. In 1977 volgde 19,5 ha. Het geld voor deze aankoop werd bijeengebracht via de Actie Geuldal, een samenwerking tussen de Vereniging Natuurmonumenten en Het Limburgs Landschap, gericht op het veiligstellen van waardevolle delen van het Geuldal.

Beschrijving

In de dalen van de Cottesser- en de Berversbergbeek liggen unieke stukjes natuur. Op de helling van de Cottesserbeek wellen bronnen op, sommige zijn vanaf de weg zichtbaar. Onder de permanent vochtige omstandigheden die daardoor heersen, groeit een zeldzame en soortenrijke vegetatie met dotterbloem, moerasrolklaver, moerasstreepzaad, kale jonker, moerasspirea, veldrus, bosbies en brede orchis. Waar geen water opwelt langs de helling zijn juist droogteminnende vegetaties te vinden met spits havikskruid, gewone vleugeltjesbloem en blauwe knoop. De grote afwisseling aan bodem- en vochtomstandigheden gecombineerd met het eeuwenoude extensief agrarisch beheer heeft dit soortenrijke systeem opgeleverd. Een goede indicator hiervoor is de grauwe klauwier. Van deze in Nederland zeldzame vogel broeden enkele paren in het gebied. De afwisseling in plantengroei zorgt voor een variatie aan grote insecten, die als voedsel dienen voor de klauwier. De weilanden hoger op de helling zijn minder soortenrijk. Hier moet beheer leiden tot bloemrijke weiden met knoopkruid en gewone  agrimonie. In het beekdal van de Berversbergbeek ligt naast enkele droge weilanden een veld met moeraszegge, waar in het voorjaar dotterbloemen en slanke sleutelbloemen voor een gele bloemenzee zorgen. In ruigere delen van dit moeras bepalen gewone engelwortel, moerasspirea en geoord helmkruid het beeld. Door de afwisseling van vochtige en droge omstandigheden is Cottessen een goed leefgebied voor amfibieën. Gewone pad, bruine kikker, alpen- en kleine watersalamander – en op geschikte plaatsen zelfs de vuursalamander – komen er voor. Zoogdieren als das, ree en diverse vleermuissoorten leven op de overgang van het plateau met de grazige hellingen. In het gebied liggen meerdere dassenburchten, waarvan enkele al tientallen jaren bewoond zijn. De vele kleine landschapselementen bepalen mede de grote waarde. Ze vormen een belangrijk deel van het landschap en zijn van belang voor allerlei diersoorten. In goed uitgegroeide graften en meidoornstruwelen klimmen zomers kleine aantallen hazelmuizen rond. In mei trekt de witte bloemenzee van meidoornhagen en struwelen allerlei insecten aan. Ook sleedoorn is in het verleden in hagen geplant. Deze stekelige struik hield [met de meidoorns] het vee binnen de percelen en heeft de sleedoornpage te gast, een dagvlinder die slechts zeer plaatselijk in Nederland leeft.

Beheer in periode 1985-2011

vakwerkboerderijcomplex gerestaureerd [1984-1986 en 2002-2004] | hydrologisch peilnet ingesteld voor monitoring grondwatersituatie | amfibieënpoelen aangelegd | landschapsstructuur hersteld door aanleg hagen | agrarisch gebruik graslanden geëxtensiveerd | hoogstamboomgaard aangelegd | regelmatig graften afgezet rekening houdend met hazelmuis | beheer bronweiden geoptimaliseerd.

Beheervoornemens vanaf 2011

onderhoud van bestaande en aanleg van passende nieuwe landschapselementen | voortzetting seizoensbegrazing en/of maaibeheer diverse [bron]weiden.

Meer info, wandelfolders en vakantiehuizen

Wandelfolder: Welkom in het Geuldal bij Cottessen en Bellet

 

Vakantiewoning Bervesj 

 

Op een unieke locatie gelegen, pal langs de Geul ligt Hoeve Bervesj. Hoeve Bervesje is in eigendom van Stichting het Limburgs Landschap en te huur als vakantiewoning