Kasteel Neercanne | Millenniumbos

Kasteel Neercanne | Millenniumbos

Tussen het Belgische Neerkanne en Maastricht ligt kasteel Neercanne. Achter het kasteel ligt op de helling het Cannerbos en op het plateau het Millenniumbos. Aan de voorkant liggen graslanden langs de meanderende Jeker. De oppervlakte van het gebied bedraagt 42 ha. Het geheel uit mergelblokken opgetrokken kasteel is het enige terrassenkasteel in Nederland. Op de terrassen liggen formele tuinen, hoogstamboomgaarden en een kleine wijngaard. In de Cannerberg achter het kasteel ligt een uitgebreid gangenstelsel, onder andere de met schilderingen en beeldhouwwerken opgesierde Jezuïetenberg [formele tuinen en Jezuïetengrot niet in beheer van de Stichting].

Bereikbaarheid en recreatiemogelijkheden

Buslijn 34 [Maastricht- Kanne, België], halte Cannerweg/Neercanne stopt op 200 m van het kasteel. Met een huurfiets, verkrijgbaar op NS-station Maastricht, is het gebied ook goed te bereiken. Het Canner- en Millenniumbos hebben een dicht padennet en zijn voor wandelaars vrij toegankelijk. Fietsen is in het gebied strikt verboden. In het kasteel en de bijgebouwen is restaurant Château Neercanne gevestigd. De Stichting Jezuïetenberg beheert de Jezuïetengroeve. Groepen kunnen de groeve op afspraak bezichtigen [043-3213488]. De overige onderaardse groeven zijn niet vrij toegankelijk.

 

Geschiedenis

Het huidige kasteel Neercanne stamt grotendeels uit 1698. Het is gebouwd in opdracht van Daniël Wolf Baron von Dopff, toenmalig gouverneur van Maastricht. De mergelbrokken voor de bouw van het kasteel werden uit de groeven in de Cannerberg gezaagd. In en bij het huidige kasteel liggen echter resten van oudere kastelen. De vroegere kapel aan de zuidkant van het kasteel stamt bijvoorbeeld uit 1611, zo blijkt uit de muurankers. Een deel van de terrasmuren is nog ouder. Zover bekend stond er al een kasteel op deze plaats omstreeks 1316. Rohant d'Agimont was toen de kasteelheer. Zijn naam leeft voort in de andere naam van Château Neercanne: d'Agimont. Beide namen kunnen ook zijn afgeleid van de twee vroegere heerlijkheden in de regio: Agimont en Neercanne. Na samenvoeging van beide kreeg het hele grondgebied de naam Neercanne. Het kasteel zou Agimont moeten heten om deze naam te laten voortbestaan; in de praktijk is dit echter ook Neercanne geworden. Rond het kasteel legde Baron von Dopff tuinen aan. Op drie terrassen vanaf het kasteel tot aan de Jeker lag een tuin in de formele barokstijl [zie tekening pagina 84]. Restanten van deze tuin zijn nauwelijks meer zichtbaar. De tuin op het benedenterras is een moderne reconstructie. In het Jekerdal is de vroegere grote tuinvijver zichtbaar gemaakt. De contouren ervan waren nog af te leiden uit resten van muurtjes en uit oude afbeeldingen. Op de Cannerberg lag het Sterrebos met belvédère [uitzichtpunt] en theehuis. De bomen waren in de vorm van een halve ster geplant, wat grote overeenkomst vertoont met een afbeelding op het wapenschild van de baron dat nog boven de kasteelpoort te zien is. Sommige oude eiken zijn mogelijk nog onder supervisie van de baron geplant. Een aantal betonnen ontluchtingskokers vormen markante onnatuurlijke elementen in het Cannerbos en op het plateau. Ze zijn verbonden met het ondergrondse gangenstelsel waarin van 1953 tot 1992 een militaire basis gevestigd was. Na een ingrijpende schoonmaakoperatie wordt nagedacht over een nieuwe publieksfunctie die dit imposante complex kan krijgen. In 1947 kocht Het Limburgs Landschap het toen zwaar gehavende kasteel Neercanne en het aangrenzende bos van freule Louise Euphrosine Marie Poswick. Een eerste restauratieronde van het kasteel duurde zo'n 25 jaar en werd in 1973 afgerond. Aanvullende restauraties, vooral van de muren, vonden plaats in 1989 en 1990 in samenwerking met de huidige erfpachter van het kasteel, en in 2010/11. In 2000 plantte Het Limburgs Landschap op het plateau het ongeveer 5 ha grote Millenniumbos. In dat jaar stond de Stichting iedere dag stil bij een belangrijk item op Limburgs natuur- en milieugebied. Daarvoor werd ergens in de provincie een zomereik geplant, en tevens werd er één in het Millenniumbos gezet. Deze 365 bomen vormen het skelet van het nieuwe bos. Andere belangrijke elementen zijn 20 centraal geplaatste beuken, voor de twintig voorbije eeuwen in onze jaartelling, en het monument waarop alle namen vermeld staan van personen die aandelen in het Millenniumbos hebben gekocht. Helaas werd het monument in februari 2006 grotendeels ontvreemd.

Beschrijving

Opvallend aan het kasteel zijn de muren. Tussen de mergelblokken wortelen allerlei goed aangepaste plantensoorten, waaraan het kasteel deels zijn karakteristieke aanblik ontleent. De opvallende plantensoort die massaal op de muren groeit is de gele helmbloem, maar ook muur- en steenbreekvaren, muurhavikskruid en muursla groeien er. Het oude kasteelbos ligt deels op kalkrijke bodem en deels op voedselarm, kalkloos zand. In de kalkrijke zone valt in het voorjaar de rijk bloeiende flora op, met de vele bosanemonen, gevlekte aronskelken en de lichtpaarse vingerhelmbloemen. Vuurgoudhaantjes die vrijwel overal in Nederland juist in sparren broeden, maken hier in het voorjaar hun nestjes in de klimop. Spechten profiteren van de dikke bomen met veel dood hout. Vanaf 2005 wordt zelfs de middelste bonte specht in het gebied gezien. Neercanne is één der rijkste zoogdiergebieden van Nederland, maar liefst 36 soorten zijn er ooit in het reservaat aangetroffen. Een klein aantal dassen zoekt voedsel in graslanden en akkers rond het bos. In de hoogstamboomgaarden bij het kasteel en in de graslanden langs de Jeker zoekt de das vooral naar valfruit en regenwormen. In de populieren langs de Jeker groeit de op vogelnesten lijkende maretak, waarvan 's winters grote lijsters vaak de witte bessen eten. De Jeker vormt grotendeels de grens van het reservaat. Langs de oevers van de beek kunnen zowel grote gele kwikstaart als ijsvogel gezien worden. In het snelstromende water groeien weinig planten. Eén van de weinige die het er volhoudt is de vlottende waterranonkel. In het bijzondere, meer dan 90 km lange gangenstelsel in de Cannerberg overwinteren enkele honderden vleermuizen, terwijl steenmarters er soms in het volstrekte donker op jacht gaan.

Beheer in periode 1985-2011

terrasmuren bij het kasteel uitgebreid gerestaureerd | grottenstelsel ingericht als overwinteringsplaats voor vleermuizen | landschappelijke structuur versterkt door aanplant hoogstambomen en hagen in omgeving kasteel | Millenniumbos aangelegd | herstel grote kasteelvijver gestart | aangesloten bij internationaal wandelroutenetwerk rond Jekerdal en Sint-Pietersberg, wandelpaden en trappen verbeterd.

Beheervoornemens vanaf 2011

afronding vijverherstel | repeterend groot onderhoud aan de terras- en kasteelmuren | ontwikkelen toekomstvisie op gebruik ondergrondse groeves, met name de voormalige navo-grot | in samenwerking met de gemeente Maastricht zo mogelijk het Millenniumbos vergroten | onderhoud oude en pas aangelegde landschapselementen [heggen, hoogstambomen, knotbomen].