Zwart Water | Venkoelen | de Weerd

Zwart Water | Venkoelen | de Weerd

Het Zwart Water en de Weerd [samen 324 ha] liggen ten noorden van Venlo. Het Zwart Water is een gevarieerd gebied rond de Venkoelen, een oude Maasmeander. Het bestaat uit vochtige en droge bostypen, grasland en kleine heiderestanten. De Weerd is een eiken-berkenbos tussen Venlo en Velden.

Bereikbaarheid en recreatiemogelijkheden

Het Zwart Water is bereikbaar met buslijn 83 [Venlo-Nijmegen], halte Karbinderstraat [1500 m tot wandelroutes]. Op het wandelpadennet is het gebied voor wandelaars vrij toegankelijk. Honden mogen aangelijnd mee. Er loopt een witte [5 km] en een groene [3 km] wandelroute door het gebied. Ruiters zijn er welkom op de ruiterpaden. In de Weerd zijn geen wandelpaden; het is vanaf aangrenzende wegen uitstekend te overzien.

Geschiedenis

De naam Zwart Water is enigszins verwarrend. Hij is ontleend aan een moerasgebied dat tot in de jaren '50 van de vorige eeuw op de plaats lag van de huidige autosnelweg ten noordoosten van Venlo. Door drooglegging is niets meer van dit moeras over. Nu liggen er landbouwgronden, wegen en het industrieterrein Noorderpoort. Het Zwart Water leeft echter voort in de naam van het tegenwoordige natuurgebied ten noorden van de snelweg. Het grootste water in dit gebied is de Venkoelen, gelegen in een oude Maasbedding. De plas is ontstaan door vervening tot in het begin van de 19e eeuw. Jarenlang waren er conflicten tussen de [vroegere] gemeenten Venlo, Arcen en Velden, en Straelen [Duitsland] over de rechten om de Venkoelen te mogen uitgraven. Na de ontvening begonnen de vennen al snel weer dicht te groeien. Boeren profiteerden hiervan. Zij maaiden de holpijp die langs de oevers van de uitgeveende plas groeide en gebruikten het maaisel als groenbemester op het veld. Doordat de omgeving van het ven in een oude Maasbedding lag was het ook mogelijk rivierklei te winnen. Er ontstonden kleiputten die overigens later zijn opgevuld met stadsvuil en puin uit de Tweede Wereldoorlog. De witte wandelroute loopt deels over het tracé van het oude tramlijntje waarlangs de klei werd afgevoerd. De klei werd afgeticheld en tot bakstenen verwerkt. De achterblijvende gronden zijn tegenwoordig grasland, heide en bos in de omgeving van de Ossenberg. Vanaf 1930 vond veel bosaanplant plaats. Een bijzonder bostype, nog herkenbaar aan de boomsoorten die er staan, is het zogenaamde Stadsbos. Na de Tweede Wereldoorlog werd dit ingericht als park met een grote afwisseling van boomsoorten. In 1971 kocht Het Limburgs Landschap de eerste delen van het Zwart Water aan.

Beschrijving

De hoogteverschillen in het Zwart Water zijn er mede oorzaak van dat er een grote variatie aan flora en fauna voorkomt. Meerdere oude, laag gelegen Maasbeddingen liggen in het gebied. Naast de Venkoelen, die grotendeels uit open water bestaat, liggen iets noordelijker ook het Schaapsbroek en het Diepbroek. De Venkoelen is in 2001 geheel uitgebaggerd. De verlanding komt opnieuw op gang. De vroeger zo kenmerkende vegetatie met een groot aandeel holpijp keert langzaam terug. Verder komt er langs de oever een zone met mattenbies, grote lisdodde en wilgen voor. Zeldzame planten als moeraswederik, waterdrieblad en adderwortel leven ook op de rand tussen water en land. De oeverzone vormt het broedgebied van karakteristieke broedvogels als dodaars, waterral en kuifeend. Blauwe reigers en soms een grote zilverreiger of lepelaar jagen er op allerlei waterdieren, zoals amfibieën en vissen. Het uit de Venkoelen gebaggerde slib heeft enige tijd in depot gelegen op weilanden ten oosten van de Venkoelen. Na het weghalen van dit gronddepot is het weiland plaatselijk afgegraven en is er een aantal plasjes in gemaakt: een prima uitgangssituatie voor ontwikkeling van schrale graslanden waarin misschien zelfs heide zich opnieuw vestigt. De plasjes en de aangrenzende nog onbegroeide oevers zijn een nieuw leefgebied voor allerlei waterminnende soorten. Het Diepbroek en het Schaapsbroek zijn grotendeels bedekt met open berkenbroekbos. Aan de ondergroei is te zien dat er vroeger meer open vegetaties stonden. Enkele zeggensoorten en holpijp groeien nog in het bos. Net westelijk van het Schaapsbroek is langs de 'blanke slinklossing' een natte laagte hersteld. Hier is de vegetatie-ontwikkeling in 2011 gestart met kale oevers en ondiep water in bloemrijk grasland. Langs de randen van de broekgebieden liggen opgestoven rivierduinen. Hier groeit nu vooral eikenberkenbos. Ook het ten westen van de n271 gelegen gebied de Weerd behoort tot dit bostype. Plaatselijk komen in het eiken-berkenbos geïsoleerde weitjes met een heischrale vegetatie voor. Op de arme zandgrond groeien onder andere zandblauwtje, muizenoor en klein vogelpootje. Oostelijk van het gebied, bij de Ossenberg zijn de graslandpercelen groter. Reeën gebruiken deze door houtwallen en kleine bosjes omsloten percelen graag als graasgebied. Verspreid over de graslanden ligt een aantal drinkpoelen. Deze fungeren nu als belangrijk leefgebied voor amfibieën. Ook de Venkoelen is een belangrijke voortplantingsplaats. Sinds 2010 trekken amfibieën [gewone padden, maar ook kikkers en salamanders] veilig en ongestoord via paddentunnels onder de weg door van en naar de plas. De laatste jaren is veel aandacht geschonken aan het verkennen van mogelijkheden om het Zwart Water te verbinden met [toekomstige] natuurgebieden langs de Maas en met de Onderste en Bovenste Molen, via de Wilde Bemden en natuurgebieden op nabijgelegen Duits grondgebied. Bestaande bosgebieden moeten via ontsnipperingsmaatregelen [zoals wildviaducten] aaneengesmeed worden, zodat mens en dier zich via natuurlijke routes kunnen verplaatsen door het stedelijk gebied rond Venlo. Deze verbindingen zouden ergens in de 21e eeuw zelfs geschikt moeten zijn voor passerende edelherten.

Beheer in de periode 1985-2011

er zijn vijf stuwen geplaatst om de waterstand in het gebied op peil te houden de hengelsport in de Venkoelen is gestaakt een kippenloods aan de rand van het Diepbroek is aangekocht en afgebroken, het terrein is met bos beplant een aantal oude vuilstortlocaties is opgeruimd en beplant met bos heiderestanten zijn vrijgehouden van boomopslag en kleinschalig geplagd ter bevordering van de amfibieënstand is een aantal poelen aangelegd landbouwgronden aan de oostzijde van de Venkoelen zijn uit de pacht genomen en omgevormd tot voedselarm grasland met enkele ondiepe plassen en poelen de percelen sitkaspar en andere naaldbomen zijn geleidelijk omgevormd tot loofbos Amerikaanse eiken in landschappelijk aantrekkelijke lanen worden geleidelijk vervangen door inheemse zomereiken de Venkoelen is geheel uitgebaggerd en de oeverzones zijn geplagd om de successie opnieuw te laten starten explosieven zijn geruimd in het Stadsbos ruim 2 ha loofbos aangelegd verbetering wandelpaden en aanleg grote parkeerplaats met infopaneel Verwijderen van Amerikaanse vogelkers om ontwikkeling van inheemse planten en bomen te bevorderen | herintroductie knoflookpad | aanleg faunatunnels en begeleidende rasters bij Schandeloselaan | compensatie a74 voor rws gerealiseerd in 'Hoek van Holland'.

Beheervoornemens vanaf 2011

ter verbetering van de waterhuishouding wordt een aantal maatregelen overwogen [omleiding van een waterloop, extra stuwen] verbinding van de gebieden Zwart Water, Vreewater en het noordelijk ervan gelegen Ravenvennengebied wordt nagestreefd door aankoop van bos- en graslandpercelen langs de grens het blijven volgen van de ontwikkelingen [successie] in de Venkoelen waarbij de kwaliteitscontrole van het water wezenlijk is meewerken aan planvorming over ecoducten bij snelwegen oostelijk van Venlo | inrichten verworven landbouwgronden.

Meer info en wandelfolders

[12] Zwart Water | Venkoelen: Lekker op stap in Ravenvennen | Zwart Water